| Abstrakt | W artykule podjęty został problem społecznych barier w dostępie do wykształcenia w czasach PRL-owskich oraz obecnie – kilkanaście lat po zmianie ustroju w Polsce. Punkt wyjścia stanowi dyskusja proponowanych w socjologii metod badania nierówności edukacyjnych, a także prezentacja ważniejszych wniosków uzyskanych w różnych krajach. W Polsce stosunkowo wcześnie, bo już na początku lat osiemdziesiątych, wdrożono metodologię badania horyzontalnych zróżnicowań na progach selekcji międzyszkolnej. Z tego też okresu pochodzą wyniki specjalnie zaprojektowanych badań, które pozwalają opisać nierówności edukacyjne w Polsce w tym okresie. Z wynikami tymi zestawiono dane pochodzące z badania Europejski Sondaż Społeczny, obejmujące selekcje szkolne w latach 1991-2004, a także wyniki zrealizowanego w 2006 roku badania kompetencji szkolnych uczniów PISA. Zastosowanie analogicznej – jak w latach osiemdziesiątych - metodologii badania nierówności edukacyjnych pozwoliło stwierdzić, że zmiana systemowa oraz towarzyszące jej reformy systemu oświaty nie były w stanie doprowadzić do zmniejszenia nierówności w dostępie do wykształcenia. Aby wyjaśnić ten swoisty fenomen, szczegółowej analizie poddane zostały zależności między wyborem szkoły a charakterystykami rodziny pochodzenia. Pozwoliło to sformułować hipotezy dotyczące mechanizmów odpowiedzialnych za stabilność nierówności edukacyjnych w Polsce pomimo głębokich przeobrażeń systemowych, społecznych, a także daleko idących reform w samym systemie oświaty. |